آشنایی با انواع بیوفیدبک و نوروفیدبک

از همین اول نمیخواهیم وارد بحث‌های تخصصی شویم پس ابتدا با یک مثال ساده نشان می‌دهیم که بیوفیدبک و زیرمجموعه اش یعنی نوروفیدبک چیست:

در یک جلسه نوروفیدبک یک مراجع روی یک صندلی راحت مانند شکل زیر می نشیند و یک سری الکترود برای ثبت امواج مغزی اش روی سر فرد نصب می شود.

سپس از فرد درخواست می‌شود که با ذهنش سعی کند در بازی که در مانیتور نمایش داده می‌شود برنده شود! هرچه امواج مغزی فرد بهتر باشد، در بازی کامپیوتری بهتر عمل میکند. پس یک فرد با بازی کردن یاد می گیرد که چگونه تمرکز کند.  دقت کنید که فرد با ذهنش بازی در بازی مثلا ماشین سواری، رانندگی می‌کند و برای بازی از دست‌ها استفاده نمی‌شود.

 در شکل زیر یک نمونه بازی نوروفیدبک را می بینید.

نوروفیدبک یکی از مهم ترین و کاربردی ترین زیر شاخه‌های بیوفیدبک است.

که به شکل کاملا اختصاصی روی فیدبک گرفتن از امواج مغزی تمرکز دارد.

 نوروفیدبک مانند سایر انواع بیوفیدبک به معنای شناخت عملکردهای فیزیولوژیک بدن و تغییر دادن و کنترل کردن این فرایندها به وسیله ی خود فرد و به شکل ارادی و آگاهانه است. در واقع نوروفیدبک مانند یک آینه می‌تواند وضعیت مغزی یک فرد را به خودش نشان دهد و طی جلسات و با تکرار و تمرین جلوی آینه (نوروفیدبک) فرد یاد میگیرد که چگونه مغزش را بهتر کنترل کند.

نگاه ما به نوروفیدبک به عنوان یک روش درمانی نوین، نگاهی علمی است.

نوروفیدبک یک علم بین رشته ای ست که در برگیرنده ی علومی مثل عصب شناسی، نوروفیزیولوژی، روانشناسی یادگیری، مهندسی پزشکی، نوروساینس و روانشناسی بالینی و سلامت می‌باشد.

نوروفیدبک به نوعی به معنای شکل دهی مجدد مغز است. نوروتراپی، فرآیند کنترل و تغییر دادن فعالیت‌های مغزی و بررسی اثر بخشی این تغییرات در رفتار انسان است.

در بیوفیدبک و نوروفیدبک، علاوه بر شرطی سازی عامل، نوع دیگری از یادگیری تحت عنوان شکل دهی یا Shaping نیز کاربرد فراوانی دارد.

بر اساس اصل شکل دهی رفتار، برای یاد دادن یک رفتار پیچیده، ابتدا رفتار مورد نظر به بخش‌های کوچک‌تر و ساده‌تر تقسیم بندی می‌شود و از ساده‌ترین بخش رفتار فرایند شرطی سازی آغاز می‌شود.

 با توجه به اصل شرطی سازی و شکل دهی رفتار، نوروفیدبک و بیوفیدبک فرایندهای طولانی مدتی هستند که باید در جلسات ابتدایی با شرایط آسان شروع و به تدریج به شرایط دشوارتر منتهی گردد.

 به همین دلیل است که گاهی نیاز به ۳۰ الی ۵۰ جلسه درمانی بسته به نوع و شدت مشکل دارد. هزینه نوروفیدبک بسته به مدت جلسات و همراهی جلسات با رفتار-شناخت درمانی تا حدی بین مراکز مختلف، متغیر است.

تاکنون عارضه جدی برای نوروفیدبک و بیوفیدبک گزارش نشده است و این روش‌ها جزو امن ترین شیوه‌های درمانی محسوب می‌شوند.

تفاوت نوروفیدبک و بیوفیدبک چیست؟

نوروفیدبک بر روی امواج مغزی فعالیت میکند ولی بیوفیدبک بر روی علائم فیزیولوژیک فعالیت می‌کند.

اما باید در نظر بگیرید که نوروفیدبک یکی از زیر مجموعه‌های بیوفیدبک بوده و ما در مرکز  مشاوره و روانشناسی جایروس در اکثر موارد به صورت ترکیبی و بسته به نیاز فرد از این دو روش استفاده میکنیم.

کاربردهای نوروفیدبک و بیوفیدبک

درمان با روش نوروفیدبک و بیوفیدبک در خارج از ایران بسیار متنوع بوده و به گفته دکتر مصطفی امیری متخصص مغز و اعصاب و فلوشیپ اختلالات خواب، نوروفیدبک حتی در حیطه  بیماری‌های سیستم عصبی هم کاربرد دارد.

اما درمان‌هایی که در ایران بسیار قابل توجه و اثر بخش و پر کاربرد بوده و در مرکز تخصصی جایروس نیز انجام می‌پذیرد عبارتند از :

درمان اختلالات بیش فعالی – نقص توجه با نوروفیدبک

پرکاربردترین استفاده نوروفیدبک در درمان بیش فعالی است که گاهی می تواند جایگزین دارو درمانی و گاهی هم مکمل درمان دارویی و رفتار درمانی است.

سایر کاربردهای نوروفیدبک و بیوفیدبک:

– درمان اختلالات یادگیری ( خواندن – نوشتن – ریاضی)

– میگرن

– اضطراب و استرس

– اختلالات خواب

– افزایش عملکرد ذهنی و حافظه